cadowga is-biirsaday ee puntland...yamayska

Column
[SW Column] (Courtesy of Yamayska ) Warbixin: Cadawgii Isbiirsaday ee Puntland oo Gabaabsi ah - Dhacdooyinkii ugu Danbeeyay & Saamayntooda : Posted on 4 Dec 2003

Opinions expressed in this column are those of the contributors and not necessarily those of SW.

Warbixin: Cadawgii Isbiirsaday ee Puntland oo Gabaabsi ah - Dhacdooyinkii ugu Danbeeyay & Saamayntooda
___________________
Puntland oo Sannadka Cusub ku Rajo Wayn Inay soo Ceshato Nabadgalyadii Lagu Yiqiin & Waliba Arrimaha Puntland vs Somaliland
___________

Yamayska

Garoowe - 03 Janaayo 2003 (YAMAYSKA) - Soocelinta nabadda, xasiloonida iyo kala-danbaynta Puntland, gees ka gees, ayaa maanta u muuqata mid miradhashay. Shanta gobol iyo degmada Buuhoodle ayaa si wadajir iyo walaaltinimo uga qayb-qaatay soocelinta nabadda, xasiloonida iyo kaladanbaynta Puntland. Waa markii saddexaad oo ciidanka Daraawhiistu iyo shacabwaynahu u dhigayaan cadawga Puntland cashar lama illaawaan ah.

Saddexdii maalmood ee ugu danbaysay waxaa lagu raadjoogay firxadkii iyo soo uruuurintii dhallinyaradii ehelka ee Jaamac Cali Jaamac iyo Cadde Muuse rabeen in ay dhigooda daadiyaan. Intii la qabte mooyee, wali waxaa lagu raad jooga haraagii u shaqaynayay cadwaga iyo CARTA.

Shalay oo taariikhdu ahayd 2 Janaayo 2003, waxaa aagga Sanaag u baxsaday hub, saanad iyo saraakiil aad loo raadinayay. Hawl-gal aysan u kala harin maamulka sare ee Puntland iyo shacabka Sanaag, ayna hugaaminayeen Wasiirada iyo saraakiisha dawladda ayaa ku dhammaaday natiijo heer sare. Hawl-galkaas oo uu hugaaminayay Abbaanduulaha Ciidanka Daraawiishta Aagga Sanaag, G/Dhexe Cabdullahi Cali Cashuur, goob-joogna uu ka ahaa wasiirka warfaafinta DGPL, Mudane Diiriye Jaamac Geelle, ayna ka qaybqaateen qayb ka mid ah Ciidanka Badda Puntland ayaa aagga Ceerigaabo waxaa lagu soo qabtay gaari uu saaranyahay qoriga wayn ee PM-ku. Waxaa kaloo isla hawl-galkaas lagu soo qabtay afar gaari oo xamuul ah. Maxaabista la soo qabtay waxaa ka mid ah Cali Marduuf Faarax oo ahaa darawalka gaari uu saaranyahay PM-ku. Cali Marduuf ayaa waligiis illaa iyo 1990 lagu ogaa inuu yahay wadaha gaariga. Waraysi uu Cali Marduuf la yeeshay wariyaha Yamayska ee Garoowe, ayuu Cali ahaa nin kaftan badan, wax dhib ahna aysan ka muuqan, dhibna aan ka filanayn ragga soo qabtay oo uu badnaa ehelkiisa. Waxaa kaloo lagu qabtay maxaabiis dhan shan nin, isuguna jira darawallo iyo Gaandheri.

Maxaabistii, qorigii PM-ka iyo gawaaridii xammuulkaba waxaa maanta la keenay Garoowe, caasimada DGPL.

Maryo-calas badan ayaa ka gudbay xudduuda Sanaag ee Puntland una gudbay tan Somaliland. Badanaa raggaas ayaa dadka deegaanka Soomaliland, khaasatan Reer Muuse Ismaaciil, ka dalbadeen inay ka sii gudbaan xudduudooda, ayna muujiyaan daris wanaag ay la wadaagaan reer Puntland. Maryo-calas aan tiradooda la hubin ayaa la soo werinayaa inay u sii gudbeen dhanka Burco.

Aaga Dhuudo iyo Bandar Bayla ayaa illaa shalay illaa maanta waxaa isa soo dhiibaya maxaabiis u badan dhalinyaro sheeganaysa in laga soo qafaalay shaqooyinkoodii, una badan kallumaysato iyo xoolo-dhaqato. Dhalinyaradaas oo aad u rafaadsan ayaa waxaa Yamayska soo gaaraya in shalay iyo maanta, galinkii hore iyo kii danbaba, ay isa soo dhiibeen u dhawaad 175 maxbuus.

Isla maanta amar ka soo baxay hoggaanka sare ee dawladda ayaa sheegaya in hub ka dhigis kaliya lagu sameeyo maxaabiista, nin kastana lagu celiyo meeshuu codsado. Isla amarkaas ayaa qeexaya in la siiyo kharashkooda wixii suurta-gal ah.

Shalay illaa maanta waxaa lagu mashquulsanaa tirakoobka iyo diiwaan-gelinta lahaanshaha gawaarida tallaagaduhu saaranyihiin iyo kuwa xammuulka oo Maryo-calastu ka qafaalatay deegaanka. Gawaaridaas laga soo celiyay maleeshiyada Jaamac iyo Cadde Muuse ayaa hadda ku sugan Qardho iyo Garoowe.

Waxaa kaloo Garoowe ku sugan maxaabiis lagu soo qabtay dagaalkii Dhuudo. Maxaabiista laga diiwaan-galiyey Xafiiska Xeer Ilaaliyaha ayaa gaaraya 75 maxbuus iyo 7 dhaawac ah. Maxaabiista waxaa ku jira shan sarkaal oo mid ka mid ahi ka yimid Yurub, magacyaduna waa sidan:
1) G/Dhexe Axmed Faarax Deeq, 44 Jir, Ingineer Ciidan, kana Yimid Yurub
2) Dhamme Diiriye Cali Geele, 45 Jir
3) Xidigle Abshir Maxamed Maxamuud, 40 Jir
4) Xidigle A/Raxmaan Caydiid Maxamuud, 43 Jir
5) Xidigle Maxamed Jaamac Cali, 50 Jir

Waxaa kaloo jira maxaabiis isugu jira saraakiil iyo maryo-calas aan wali soo gaarin Garoowe, kana diiwaan gashanayn Xafiiska Xeer Ilaaliyaha.

Somaliland
Dhanka Burco ayaa illaa shalay illaa maanta waxaa la soo werinayaa inay halkaa u gudbeen labo iskarogo iyo rag la socdayba. Warar kale ayaa isa soo taraya, sheegayana in labadii iskarogo iyo ragii watayba laga soo qabtay aagga Sool, ayna saacadaha soo socda ku soo fool leeyihiin Garoowe.

Isla dhanka Burco waxaa maalmihii ugu danbeeyay usii gudbay qori 'Zuu' ah aadna loo raadinayay. Waxaa kale oo Burco ku sugan dhaawac gaaraya illaa tobaneeye iyo ciidan u wato Cadde Muuse.

Waxaa kale oo la soo warinayaa in Cadde Muuse oo jooga Burco uu la socdo Kor. Cabdi Yaasiin, oo ah ninkii maalin dhaweyd uu wariyaha BBC-da Muqdisho, Xasan Bariise, yiri waa waraystay oo wuxuu ku suganyahay Dhuudo. Kor. Cabdi Yaasiin oo ah nin aad looga raadinayay Puntland, kana qayb-qaatay dagaalkii 1992 ee al-Itixaadka, jabkii ciidankiisii al Itixaadka kadibna baxsad noqday. Kor. Cabdi Yaasiin oo ay is weheliyeen Kor. Daahir Caweeys waqtigaa, saaxiibna ahaayeen kana wada qayb-qaateen dagaalkaas 1992, ayaa ah nin magiciisa lagu daray argagixisada adduunka. Labada Kornayl, Daahir iyo Cabdi, ayaan il la saarin indhawaalaba, lana isla dhexmari jirey inay ku sugnaayeen Afganistaan.

Kor. Cabdi Yaasiin ayaa yimid Jabuuti, kana qaybqaatay dhiskii kooxda CARTA, kaddibna uga sii gudbay Xamar. Wuxuu ku sugnaa Xamar illaa iyo maalintii wariyaha BBC-da Muqdishu, Xasan Bariise, uu ka helay Kornaylka buuralayda Dhuuda. Kornayl Cabdi Yaasiin ayaa wali ku jira liiska ragga aad loo raadinayo.

Cadde Muuse, Kor. Cabdi Yaasiin, saraakiil kale iyo kuwo ku soo biiriya maalinkiiba laba jeer ayaa haatan ku sugan Burco.

Jaah-wareerka Somaliland
Mar haddii badanaa mucaaradkii Puntland isugu yimid aagga Burco, mucaaradkaasna uu u badanyahay Ururka al-Itixaad, lagana soo barakiciyay Puntland oo dhan; su'aasha taal waa: yaa Ururka iyo hoggaankiisa ku haya aagga Burco, yaase bixiyey amarkaas?

Jawaabta su'aashu ma fududa, duraafaha ka jira Soomaliland daraadeed. Waa mare dadku waa qabiil; waa marka kale waa daris; waa marka saddexaade maamulku ma gaarsiisna meel kasta, hadduu gaarsiisanyahayna ma qoto dheera.

Aaga Burco oo ay u badanyihiin qabaa'ilka Habar Jeclo iyo Habar Yoonis, talada reerku waa go'antahay, amarna waxay ku bixiyeen wixii dhib wada ama dhib la yimaadaa inaysan ku nagaan Burco. Taladaas oo cad ayaan hadana talooyinka ka imaanayaa Hargeysa iyo Kor. Daahir Riyaale Kaahin aysan is waafaqsanayn. Warar la xaqiijiyay una dhexeeya Wasiirka Arrimaha Gudaha Soomaliland iyo Jan. Cadde Muuse, ayaa ku cad Wasiirka oo leh, "kaligaa kaliya waan ku magan-galin karnaa, cid kalese maya." Isla hadalka wasiirka kaddib, waxaa Burco ku sugnaa illaa iyo 53 nin, una badan ragga aad looga raadinayo Puntland. Isla Xafiiska Kor. Daahir Riyaale ayey ku caddahay in "la saacido raggaas si kasta oo suurta-gal ah."

Intaas oo amar oo is burinaya kaddib, ayaa hadana waxaa xaqiiqo ah in Burco ay wax badan kaga duwantahay Hargaysa. Dhan ganacsi iyo dhaqaale, Burco waxay aad ugu xirantahay dariska iyo gobolka Sool. Dhan siyaasadeed, Burco waxaa u badan mucaaradka Hargaysa. Dhanka diinta, Burco waa meesha kaliya oo la dhihi karo Ururku saldhig aan la sahlan karin buu ku leeyahay. Waxaan kaloo la xaqiri karin xiriirka iyo wada shaqaynta ka dhexaysa Ururka meel kasta oo uu joogo, iskaba daa Soomaaliyee.

Isla intaas oo danood oo iska soo horjeeda, hadana booska ha ka saarin xiriirka ka dhexeeya Itoobiya, Soomaaliland iyo Puntland. Itoobiya ayaan indhawaalaba ku qanacsanayn huggaanka Kor. Daahir Riyaale iyo siyaasadiisa daris-xumida ee Puntland. Intaas ka sokoow, waxaa maanta Burco ku sugan rag badan oo Itoobiya ay daba-joogtay illaa Luuq illaa Baydhabo iyo Xamar.

Warar aan la xaqiijin, goor-dhawaydna na soo gaarey, ayaa isla maanta tibaaxaya in arrintii Burco ay qaadatay qaab qabiil, lana waydiistay waxaan gobolka u dhalan inay isaga baxaan Burco. Ayadoo hadalkaa la daba-joogo, ayaa isla maanta waxaa ka biloowday magaalooyinka Laascaanood iyo Garoowaba isu diyaarin in arrimaha Burco ay wanaag iyo nabad ku dhammaan doonaan, cadawaga Puntland-na si nabadi ku jirto isu soo dhiibi doono. Wali way adag tahay in la saadaaliyo arrini meeshay ku dhammaan, laakiin waxaa hubaal ah in dano kala duwan ay isugu yimaadeen magaalada qadiimiga ee Burco, oo ah magaalo si wanaagsan uga soo kabatay burburkii dagaaladii sokeeye.

[Column]