Maamulka dowladda Puntland ee Soomaaliya iyo dhammaanba bulshada rayidka ah waxay ku soo jireen safka hore ee ayidaadda arrintii nabad-raadinta ee Jabuuti wadday (IGAD). Hoggaanka dowladda Puntland wuxuu si cad ugu hawlanaa arrintaas, wuxuuna ka dambeeyey dhacdooyin lagu abaabulayey dadweynaha Soomaaliyeed, beesha caalamka iyo diblomaasiyadda si ay si buuxda u ayidaan barnaamijka nabad-raadinta. Talada dowladda Puntland iyo dhammaan bulshaweynta Soomaaliyeed ee reer Puntland waxaa lagu abaabulay taageerada barnaamijka nabad-raadinta cusub. Is-bahaysiga Nabadda Soomaaliyeed (SPA) oo ka kooban dowladda Puntland ee Soomaaliya, RRA ee Gobollada Bay iyo Bakool, Golaha Wada Tashiga Soomaaliyeed (SCC) ee Beledweyne (Central Somalia), Jabhadda Qaranka Soomaaliya ee Gobolka Gedo (SNF), Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Soomaaliyeed ee Gobollada J/Land (SPM) waxay si rasmi ah ugu gudbiyeen taageeradooda Mudane Ismaaciil Cumar Geelle ka hor intuusan ka jeedin barnaamijka nabad-raadinta Golaha Jamciyadda Quruumaha Midoobay .

Tan iyo muddadaas intii ka dambaysay dowladda Puntland iyo dadkeeda bannaanka ku noolba waxay muujiyeen bannaan-baxyo iyo waraysiyo ay ku taageeraayaan barnaamijka nabad-raadinta Jabuuti. Waxaa kaloo jirtay in xiriiridda is-gaarsiinta Interet-ka iyo jaaliyadaha dadweynaha dibadaha ku nool ee u dhashay Puntland, taageeradooda barnaamijka nabadaynta Jabuuti waa laba jibbaarmayey maalinba maalinta ka dambaysey.

Maamulka dowladda Puntland wuxuu u hagar-baxsanaa la talinta hoggaanka Jabuuti sidii ay ugu suurto geli lahayd inuu ku socdo hawl-galka waddada saxda ah, uguna guulaysan lahaa isku daygiisa, maamulka Jabuutina wuxuu u muuqday mid raalli ka ah saacideynta Puntland waqtigaas.

Nasiib-darro, maamulkii Jabuuti wuxuu u fasirtay taageerada aan kala harka lahayn ee dadweynaha Soomaaliyeed inay tahay mid loo siiyey awood maamulidda jiritaanka Jamhuuriyadda Soomaaliya, wuxuuna ula dhaqmay Soomaalidii sidii dad reer Jabuuti ah oo kale.

Maamulka Jabuuti wuxuu si ula-kac ah u galay falal khatar ku ah sharci ahaan iyo siyaasad ahaanba nabad-raadinta Soomaaliya, taasoo waxyeeleysay habsami-u-socodka nabadda dhabta ah, arintaasna waxay wax u dhintay habsami-u-socodka barnaamijka nabadda oo ay wakiil uga ahayd umadda Soomaaliyeed iyo beesha caalamka, waxaana xusuus mudan inay middaan tahay isku daygii saddexaad maadaama laba jeer ka hor ay si fool-xumo ah ugu guul darraysatay sabab taas oo kale ah. Maamulka Jabuuti, wuxuu dib u raacay waddadii qaldanayd, isagoo soo celiyey marin habaabintii hore uu u sameeyey mid la mid.

Haddaan wax yar ka xusno waxyaalaha aan la qaadan karin ee dowladda Jabuuti sameysay oo la xiriirta nabadaynta bulsha-weynta Soomaaliyeed iyo dhaqanka la yaabka leh ee Jabuuti muujisay, waa hoggaanka Jabuuti oo si rasmi ah u jabisay qodobbada soo socda: -

1. Markii ay gacanteeda ku soo xulatay ergadii shirka diyaar garowga iyo waxay ku magacawday odayaasha iyo wax-garadka waxay lumisay kalsoonidii dadweynaha Soomaaliyeed, waxaana cad inay iyadu magacaabi doonto ergada imaan doonta shirka nabadaynta ee soo socda, waana arin dowladda Puntland ee Soomaaliya aysan marnaba aqbali karin
2. Ayadoo quursatay taladii, nidaamkii iyo dhammaanba arimihii caalamku aqoonsaday inay saldhig u noqoto fikradda nabad-raadinta cusub dowlad Goboleed (Regional Administrations).
3. Maamulka Jabuuti wuxuu qarsaday qorshaha habsami-u-socodka nabada, waxayna arintaasi mugdi ka gashay dadweynaha Soomaaliyeed iyo beesha caalamka, isagoo quursaday muhiimadda ay leedahay talo-wadaagga iyo wada-tashiga.
4. Maamulka Jabuuti oo taladii ka qaatay dadkii diidanaa inay saldhig u noqoto hoggaanka maamul-goboleed dowladda mustaqbalka ee Soomaaliyeed, isagoo ku andacooday wuxuu ugu yeeray bulshada rayidka ah oo talada ka qaadanaya oo intooda badan muddo dheer dalka dibadda uga maqnaa, diiddanna qaab-dhismeedka Jamhuuriyadda Soomaaliyeed ee dadweynaha Soomaaliyeed doonayaan intooda badan.
5. Kadib markii ay ka hor yimaadeen qaab-dhismeedka Jamhuuriyadda dowadda Soomaaliyeed ee dadweynuhu doonayaan, soona jeedinaya, kuna shaqaynaya in dib loo sameeyo, loona abuuro degmooyin ku salaysan si eex ah, si loogu taageero qaar ka mid ah qabaa’illada Soomaaliyeed, waxaana. dhibaatada Jabuuti xog-ogaal u ah in badan oo ka mid ah ka qayb-galayaashii shirkii Jabuuti ee 1-aad iyo kii 2-aad.
6. Soomaali badan ayaa loo diiday dukumintigii ka soo baxay maamulka dowladda Jabuuti. Dukumintigaas oo si gaar ah loogu qaybiyey qaybo ka mid ah dibolomaasiyiin beeleed iyo shirar dalal shisheeye oo aan Soomaali ku jirin.
7. dowladda Jabuuti oo cadaadis saartay dadweynaha Soomaaliyeed, ka qaadatayna go’aan kalinimo arinta dhexdhexaadinta kursiga dowladda Soomaaliyeed ee mustaqbalka oo aan la siinin xoriyad dadweynaha Soomaaliyeed si ay ugu heshiiyaan ama u doortaan ciddii hoggaamin lahayd.
8. Nidaamka umadda Soomalaiyeed rabto waxaa weeye midka ay iyagu doortaan, ee ma aha midka ay Jabuuti ay rabto ama ummad kale u damacdo
9. Maamulka Jabuuti oo ku cadaadiyey dadweynaha Soomaaliyeed waqtiga shirka lagu qaban karo, si aysan umadda Soomaaliyeed ugu helin fursad aayahooda uga baaraan dagaan.
10. Maamulka Jabuuti oo aan tixgelin siin, dadka dhulkooda xoogga looga haysto sida J/Hoose, J/Dhexe iyo Sh/Hoose, waxaana Jabuuti qorshaheedu ku dhisan yahay inay ku marti galiso kii dhulka haystay iyo kii laga haystay hal miis, iyadoo wax raalli-galin ah ka bixin ama wax qoraal ah ka soo saarin dadka dhulka xoogga ku kala haysta, kuna soo jeedin dadka dhulka dadka kale ka haysta ciidammadooda daacadda u ah inay kala baxaan dadka kale dhulkooda.
11. Ugu dambayntii, waxaa maamulka Jabuuti uu ka af-duubay habsami-u-socodka nabadda dadkii saxa ahaa, oo ay ahayd masiir iyo waajib ahaanba inay iyagu gooyaan talada dadka Soomaaliyeed.

Dhaqankaas maamulka Jabuuti ma aha mid abuuraya jawi nabadeed iyo mid is-afgarad qaran. Sidaas darteed, mana aha mid ay qaadan karayaan bulshooyinka maamulka Puntland ee Soomaaliya iyo xulufadeeda. Waxaan aamminsannahay, marin-habaabinta Jabuuti ee ra’yiga nabad-raadinta cusub inuu ku saa’idinayo dhaawac hor leh dhibaatooyinka qaranka Soomaaliyeed. Maadaama uu ku jahaysan yahay bur-burka saldhigga Maamul-Goboleedka, abuurayana arrimo cusub oo iska-hor-jeed, iska-hor-imaad iyo aamin-darro ah bulsha-weynta Soomaliyeed dhexdeeda.

Waxaan si xoog leh ugu qanacsan nahay shir kasta oo nabad-raadin ah inuu ka soo dhismo wixii horay loo sameeyey sida: Maamul-Goboleedyada ku soo dabaalay nabaddii, sharcigii iyo kala dambayntii, laguna gaaray daganaansho dhulka ay ka taliyaan maamuladaas.

Waxaa kaloo muhiimad leh in la xuso in Soomaaliya ay tahay qaran jiritaan gaar ah leh, xoriyaddiisana halgan adag ku helay, mana noqon karto mid ay amaah u qaadato dowlad kale, Jabuutiba ha ahaatee.

Golaha Wasiirada ee dowladda Puntland iyo Guddiga Joogtada ah ee Golaha Wakiillada, fadhiyo kala duwan oo ay ku yeesheen Boosaaso 19 – 20 March 2000 ee arrimahaas kor ku qoran looga hadlay, waxay ku gaareen go’aan buuxa inay kala noqdaan aaminaaddii iyo taageeradii fikraddii cusbayd ee nabad-raadinta Jabuuti, kuna saabsanayd Soomaaliya. Balse maamulka dowladda Puntland wuxuu ashtako u dirayaa mudanayaasha sida tooska ah warqaddan ugu socoto iyo dhammaanba bulshada caalamka inay ka dhaadhiciyaan hoggaanka Jabuuti inuu joojiyo hawlgalka fikradiisa, iyadoo ay ugu wacan tahay karti la’aanta, caddaalad la’aanta iyo dhex-dhexaad la’aanta qabaa’ilka Soomaaliyeed arrimahooda.

Arrinta habsami-u-socodka nabadda waa in aysan noqon mid marnaba tanaasulaad u sameeysa talada ah: in aan lagu diiddan yahay dhismaha Maamul-Goboleedka, maadaama maamul-goboleedku yahay saldhigga asaasiga u ah habsami-u-socodka nabadda iyo is afgaradka qaranka Soomaaliyeed.